4. Metody heurystyczne – co to jest? Podaj przykłady. Dlaczego (pomimo wad – jakich?) się je stosuje?
 

Metody heurystyczne (intuicyjne)

Prognozowanie heurystyczne to przewidywanie nowych obrazów rzeczywistości niekoniecznie dających się opisać za pomocą analizy przeszłości.

Przykładowe cele prognostyczne do jakich wykorzystuje się metody heurystyczne:

1. Wskazanie daty zajścia interesującego nas zjawiska (np. kiedy będzie możliwe spędzenie wakacji na Księżycu?);
2. Określenie poziomu badanego zjawiska (np. jaka będzie szybkość procesorów mikrokomputerów w 2010 roku?)
3. Określenie prawdopodobieństwa wystąpienia jakiegoś zdarzenia (np. czy możliwe będzie klonowanie ludzi do roku 2025?);
4. Określanie punktów zwrotnych w przebiegu zmiennych (np. kiedy zacznie zmniejszać się tempo przyrostu liczby telefonów komórkowych?);
5. Określenie natężenia występowania zjawisk nowych;
6. Tworzenie ocen faktów determinujących przyszłość (np. ocena w skali 10 punktowej wpływu globalizacji na gospodarkę światową);
7. Ocena przydatności utworzonych modeli do prognozowania.

Kryteria doboru ekspertów

1. Grupa ekspertów powinna być uniwersalna, złożona z osób wszechstronnych, zainteresowanych przyszłością, a także składać się z reprezentantów teorii i praktyki;
2. Grupa powinna być liczna, aby reprezentować różne poglądy;
3. Wybrane osoby powinny niezależnie myśleć oraz mieć niezależną wizję przyszłości.

Liczebność grupy ekspertów – zależna od metody (od kilku do kilkuset).

Metoda „burzy mózgów”

Wymagania metodyczne:

·         Nie krytykować!

·         Stymulować jak największą liczbę pomysłów!

Wymagania uzupełniające, dzięki którym uczestnicy sesji burzy mózgów mogą:

·         Zgłaszać wszystkie pomysły (nawet fantastyczne i pozornie nierealne! – mogą one przyczynić się do powstania pomysłu rozwiązującego problem);

·         Łączyć i doskonalić pomysły (tworzenie kombinacji i modyfikacji pozwala zwiększyć prawdopodobieństwo pojawienia się dobrego rozwiązania);

·         Zgłaszać swoje sugestie bez oczekiwania na swoją kolejkę;

·         Prezentować pomysły jasno i zwięźle;

·         Wykorzystywać i rozwijać pomysły innych uczestników (autorstwo pomysłu należy do grupy);

Etapy burzy mózgów:

1. Przygotowanie (sprecyzowanie problemu; zebranie informacji o badanym problemie i dobór grupy ekspertów);
2. Tworzenie – poszukiwanie pomysłów (przedstawienie problemu i przypomnienie uczestnikom zasad burzy mózgów. Notowanie zgłaszanych pomysłów i numerowanie ich. Niekiedy wprowadza się sesję uzupełniającą – nowe pomysły);
3. Ocena pomysłów (obejmuje ustalenie kryteriów oceny, analizę i ocenę pomysłów oraz przedstawienie ostatecznego rozwiązania problemu.)

Metoda delficka

Cechy charakterystyczne (zalety):

1. Niezależność opinii ekspertów (izolowanie ekspertów);
2. Anonimowość wypowiadanych sądów (ankietowanie);
3. Wieloetapowość postępowania (zestaw ankiet przeplatany zbiorczymi opiniami ekspertów);
4. Uzgadnianie i sumowanie opinii osób kompetentnych.

Wady metody delfickiej:

1. Zaangażowanie wielu osób do opracowania ankiet i odpowiedzi uczestników;
2. Długi czas trwania badania;
3. Brak możliwości wymiany poglądów między uczestnikami;
4. Małe zaangażowanie ekspertów jeśli nie wprowadzi się ich w szczegóły zagadnienia;
5. Trudność w zbudowaniu jednoznacznej ankiety dającej jednoznaczne odpowiedzi;
6. Trudność w doborze właściwych osób do grupy ekspertów;
7. Wykorzystywanie metody do prognoz długookresowych (przesunięcie w czasie ich weryfikacji).

Przykład

Czterech ekspertów poproszono o opinie dotyczące wielkości inflacji w Polsce w latach 2000 – 2005. Przyjęto, że może wystąpić pięć różnych wariantów inflacji a zadaniem ekspertów jest przypisanie rang, które ocenią kolejność według szans wystąpienia określonej wielkości inflacji.

Wyznaczanie współczynnika konkordancji

N=4, k=5

Xsr = 60/5=12

S= (5-12)^2 + (12-12)^2+(19-12)^2 + (17 –12)^2 + (7-12)^2 =148

Wsp. Konkordancji W = (12 * 148)/(4^2 *(5^3-5)) = 0,925

Chi ^2 = (12 * 148) /(4*5*6) = 14,8

Alfa =0,05, k-1 =4 stopnie swobody,

Chi ^2 = 9,488 (odczytane z tablicy)

Eksperci byli zgodni w swych ocenach.

Metoda ankietowa

Uczestniczą w badaniach tzw. Respondenci (np. konsumenci).

Pytania gromadzi się w Kwestionariuszu, który ma następującą konstrukcję:

1. Część nagłówkowa (temat, cel i instytucja prowadząca badanie);
2. Część zasadnicza (pytania stworzone wg zasad: przechodzenia od pytań ogólnych do szczegółowych, wzbudzania zainteresowania i stopniowego wyczerpywania tematu);
3. Część końcowa (metryczka opisująca cechy respondenta – demograficzne, społeczne, ekonomiczne).

Rodzaje pytań w ankiecie:

Otwarte – dające swobodę formułowania odpowiedzi;

Zamknięte – wybór wariantu gotowej odpowiedzi.

Scenariusze

Opis zdarzeń i wskazanie ich logicznego i spójnego następstwa w celu ustalenia, w jaki sposób, krok po kroku, rozwijać się będzie obiekt.

Każdy scenariusz powinien:

·         Zawierać wszystkie kluczowe elementy mające znaczenie dla danego obiektu;

·         Być wiarygodny i akceptowalny;

·         Być wewnętrznie zgodny.

Podstawowe typy scenariuszy.