Finanse – inaczej zasoby pieniężne
Zasoby pieniężne – odzwierciedlają stan zjawisk ekonomicznych statycznych
Strumienie pieniężne – odzwierciedlają stan zjawisk ekonomicznych dynamicznych
Finanse – zjawiska związane z gromadzeniem i podziałem zasobów pieniężnych, nauka o strumieniach pieniężnych, nauka o kreacji pieniądza.
Gospodarka finansowa – obejmuje wszystkie formy działania w dziedzinie zjawisk pieniężnych. W tym ujęciu gospodarka finansowa zawiera działania związane z:
a) Przygotowaniem przeprowadzenia operacji pieniężnych
b) Faktyczną realizacją operacji pieniężnych
c) Ewidencją i analizą przebiegu operacji pieniężnych w przeszłości w celu wyciągnięcia wniosków co do dalszych działań
Zasoby pieniężne – to gotówka, wkłady bankowe, krótkoterminowe papiery wartościowe, krótkoterminowe kredyty, średnioterminowe kredyty, długoterminowe kredyty, akcje, obligacje, złoto i dewizy, zasoby pieniężne tkwiące w rozliczeniach międzybankowych.
Polityka finansowa – to działalność państwa, polegająca na kierowaniu procesami produkcji, podziału i wymiany, spożycia i gromadzenia za pomocą metod i instrumentów pieniężnych.
System finansowy – to całokształt struktur organizacyjnych, metod działania, norm prawnych i urządzeń planistycznych, regulujących przebieg procesów finansowych.
Klasyfikacja zjawisk finansowych:
1) Kryterium przedmiotowe – zjawiska pieniężne niezależnie od tego jakie podmioty biorą w nim udział:
a) Przychody i wydatki ekwiwalentne (strumienie rynkowe) – powiązanie wydatku pieniężnego jednego podmiotu gospodarczego ze wzajemnym świadczeniem ze strony innego podmiotu, który w ten sposób realizuje przychód pieniężny
b) Strumienie redystrybucyjne (transfery) – brak wzajemnego świadczenia
c) Strumienie kredytowe – przychody i wydatki związane z operacjami bankowymi, tzn. z kreacją nowych i likwidacją istniejących zasobów pieniężnych
2) Kryterium podmiotowe – różnicuje jednostki biorące udział w operacjach pieniężnych
a) Finanse przedsiębiorstw
b) Finanse ludności (gospodarstw domowych)
c) Finanse publiczne – finanse państwa i samorządów terytorialnych
d) Finanse banków i innych instytucji kredytowych
e) Finanse ubezpieczeń
Funkcje systemu finansowego:
1) Funkcja monetarna – dostarcza podmiotom pieniądz
2) Funkcja kapitałowo – redystrybucyjna – przepływ wolnych środków pieniężnych od podmiotów dysponujących nimi do chcących z nich skorzystać
3) Funkcja kontrolna – ocena efektywności wykorzystania majątku i środków finansowych
Struktura systemu finansowego
a) Instrumenty finansowe – roszczenia dotyczące majątku jednych podmiotów w stosunku do drugich
b) Rynki finansowe – rynki, na których dokonuje się transakcji dotyczących instrumentów finansowych
c) Instytucje finansowe – firmy, których przedmiotem działalności jest utrzymywanie instrumentów finansowych oraz dokonywanie transakcji finansowych
d) Zasady – na jakich działają instrumenty, rynki i instytucje finansowe
Nauka o finansach publicznych to zjawiska oraz procesy związane z powstawaniem i rozdysponowaniem pieniężnych środków publicznych, zapewniających funkcjonowanie sektora publicznego.
Funkcje finansów publicznych:
a) Funkcja alokacyjna – realizacja przez państwo zadań publicznych i społecznych
b) Funkcja redystrybucyjna – pozyskiwanie zasobów na finansowanie funkcji alokacyjnej
c) Funkcja stabilizacyjna – wykorzystywana do łagodzenia skutków cyklu koniunkturalnego
Instrumenty realizacji polityki społeczno-gospodarczej: wydatki publiczne, podatki, para podatki, cła, opłaty, subwencje, dotacje, deficyt budżetowy, dług publiczny, fundusze unijne, pomoc publiczna, preferencyjne kredyty, koncesje.
Zadania publiczne: obrona narodowa i bezpieczeństwo zewnętrzne kraju, policja i bezpieczeństwo wewnętrzne kraju, administracja centralna, sądownictwo, działalność dyplomatyczna, kontrola gospodarowania bogactwami naturalnymi, strategiczne dziedziny gospodarcze (energetyka, paliwa płynne, główne szlaki komunikacyjne), nauka, systemy emerytalno-rentowe, spuścizna kulturowa narodu, bankowość centralna i kontrola finansów kraju, służba zdrowia, transport, usługi komunalne, ład przestrzenny.
Interwencjonizm państwowy – to stosowanie instrumentów dochodowych i wydatkowych w celu niwelowania zakłóceń gospodarki.
Podatek – to świadczenie pieniężne przymusowe, bezzwrotne, nie ekwiwalentne oparte na ogólnych normach prawnych.
Źródła prawa podatkowego
1) Ustrojowe prawo podatkowe – określa podział kompetencji w zakresie stanowienia norm prawnych o podatkach, wyznacza organy administrujące dochodami podatkowymi
2) Formalne źródła prawa podatkowego – prawo dotyczące wszystkich podatków o generalnym charakterze. Sa to: ordynacja podatkowa, ustawa karna-skarbowa
3) Materialne prawo podatkowe – reguluje konstrukcję prawna poszczególnych podatków.
Zasady podatkowe:
a) Zasada równomierności podatkowej – opodatkowanie poszczególnych jednostek powinno być dostosowane do dochodów jakie każda z nich uzyskuje
b) Zasada pewności podatkowej – podatek jaki każda jednostka jest obowiązana płacić powinien być wyraźnie z góry określony
c) Zasada dogodności podatkowej – każdy podatek powinno się ściągać w takim czasie i w taki sposób aby podatnikowi było najdogodniej do zapłacić
d) Zasada taniości podatkowej – wymiar i pobór podatków powinien być zorganizowany w sposób jak najbardziej oszczędny aby nie zwiększać ciężaru podatkowego
Klasyfikacja podatków: centralne i lokalne; pośrednie i bezpośrednie; przychodowe, dochodowe, konsumpcyjne, majątkowe; o stawce liniowej lub zmiennej;
Stawka podatkowa – to stosunek kwoty podatku do podstawy opodatkowania
Stawki proporcjonalne – wysokość nie zależy od wysokości podstawy opodatkowania
Stawki zmienne – wyrażają dynamikę wobec zmiany opodatkowania
Stawka progresywna – wzrost stawki w miarę wzrostu podstawy opodatkowania
Obowiązek podatkowy – abstrakcyjne zobowiązanie do poniesienia ciężaru podatkowego związane z zaistnieniem obowiązku podatkowego
Zobowiązanie podatkowe – zobowiązanie wynikające z obowiązku podatkowego do uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa świadczenia pieniężnego
Podatnik – to osoba/jednostka na którą nałożono obowiązek podatkowy, która faktycznie ponosi ciężar podatku
Płatnik – to osoba/jednostka, której obowiązki polegają na obliczeniu i poborze podatku oraz na wpłaceniu należności podatkowej na rachunek urzędu skarbowego
Budżet - scentralizowany fundusz publiczny służący gromadzeniu środków pieniężnych w związku z funkcjami państwa. Plan finansowy stanowiący podstawę działalności podmiotów państwowych w następnym okresie fiskalnym.
Funkcje budżetu:
1) Ogólna: prawna, polityczna, ekonomiczna
2) Finansowa: fiskalna, stymulacyjna, kontrolna
Zasady budżetu: równowagi, zupełności, jawności, przejrzystości, realności, uprzedniości
Istotą budżetu zadaniowego jest wprowadzenie zarządzania wydatkami publicznymi poprzez cele odpowiednio
skonkretyzowane i zhierarchizowane na rzecz osiągania określonych efektów, mierzonych za pomocą
ustalonego systemu mierników.
Deficyt budżetowy – różnica między dochodami a wydatkami budżetu w danym roku – max. 3% PKB
Dług publiczny – finansowe zobowiązania władz publicznych (państwowych i samorządowych) z tytułu zaciągnięcia pożyczek max. 60% PKB
Pożyczka publiczna jest rodzajem nadzwyczajnego dochodu państwa, polegającego na dobrowolnym udostępnieniu mu środków pieniężnych, które po określonym czasie winny zostać zwrócone pożyczkodawcy wraz z odsetkami. Klasyczna pożyczka publiczna jest więc świadczeniem na rzecz budżetu państwa, pieniężnym, ogólnym, umownym, dobrowolnym, odpłatnym i zwrotnym.
Uzasadnienia pożyczek:
a)Polityczne: w celu zapewnienia lojalności
b)Finansowe: podstawowym uzasadnieniem pożyczki jest konieczność, gdyż są pewne granice presji podatkowych, których nie można przekroczyć, a nie zawsze można ograniczyć wydatki
c)Gospodarcze: jako instrument oddziaływania na struktury ekonomiczne
Budżet Unii Europejskiej -budżet ten nie może mieć deficytu, wydatki zaplanowane na dany rok muszą być sfinansowane ze środków własnych UE - wysokość wpłat państw członkowskich jest co roku dostosowywana do potrzeb budżetu.
Sześcioletnie plany finansowe zwane „Perspektywą Finansową”, określają główne elementy budżetu UE w poszczególnych latach czyli środki na zobowiązania - maksymalny pułap zobowiązań, jakie w danym roku budżetowym mogą zostać podjęte przez Unię Europejską nie mogą przekroczyć maksymalnego pułapu 1.335% PNB. Kraj członkowski nie może otrzymać więcej niż 3,5% PNB, Wartość netto: 2,165
Główne grupy dochodów UE: tradycyjne zasoby własne: cła rolne oraz składki cukrowe; pozostałe cła; dochody z tytułu VAT; pozostałe dochody - Środki z PNB
System bankowy: dwupoziomowy system bankowy:
1)Bank Centralny i banki komercyjne
Podstawowe grupy banków :
a) Banki Centralne
b) banki operacyjne (komercyjne, handlowe),
c) banki specjalne (wyspecjalizowane),
d) spółdzielczość kredytowa,
e) kasy oszczędnościowe
Podstawowe dziedziny działalności banku:
a) gromadzenie środków pieniężnych,
b) udzielanie kredytów i pożyczek pieniężnych,
c) przeprowadzanie rozliczeń pieniężnych.
2)Bank centralny - to bank państwowy, publiczny, który spełnia jednocześnie następujące funkcje:
1) funkcję banku emisyjnego
2) funkcję banku banków
3) funkcję banku gospodarki narodowej i państwa;
Polityka pieniężna - podstawowym celem polityki pieniężnej jest utrzymanie stabilnego poziomu cen.
Wstępując do Unii Europejskiej, Polska zobowiązała się, że przystąpi również do strefy euro. W przyszłości złoty zostanie zatem zastąpiony wspólną walutą europejską, a politykę pieniężną będzie kształtował Europejski Bank Centralny. Od 1999 r. w realizacji polityki pieniężnej wykorzystuje się strategię bezpośredniego celu inflacyjnego.
W jej ramach Rada Polityki Pieniężnej określa cel inflacyjny, a następnie dostosowuje poziom podstawowych stóp procentowych NBP tak, by maksymalizować prawdopodobieństwo osiągnięcia tego celu. Od początku 2004 r. NBP realizuje ciągły cel inflacyjny na poziomie 2,5 proc. z dopuszczalnym przedziałem wahań +/- 1 punkt procentowy.
Od 12 kwietnia 2000 r. kurs złotego jest kursem płynnym i nie podlega żadnym ograniczeniom. Bank centralny nie stawia sobie za cel określenia z góry poziomu kursu złotego do innych walut. Zastrzega sobie jednak prawo do interwencji, o ile uzna je za konieczne do realizacji celu inflacyjnego.
Rada Polityki Pieniężnej - w skład RPP wchodzi prezes NBP jako przewodniczący i dziewięciu członków, powoływanych po trzech przez Prezydenta, Sejm i Senat. Zadaniem RPP jest coroczne ustalanie założeń polityki pieniężnej oraz podstawowych zasad jej realizacji. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, określa zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb naliczania i utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP.
INSTYTUCJE POLSKIEGO RYNKU KAPITAŁOWEGO
-Komisja Nadzoru Finansowego
-Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA (GPW)
-Centralna Tabela Ofert SA (CeTO)
-Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA (KDPW)
Działalność gospodarcza: zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, forma aktywności przedsiębiorców działających na rynku
Finanse przedsiębiorstwa – zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych na cele działalności gospodarczej firmy
Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa – pozyskiwanie źródeł finansowania działalności firmy oraz lokowanie ich w składniki majątkowe w sposób pozwalający na realizację celu strategicznego, jakim jest maksymalizowanie korzyści udziałowców.
Płynność – zdolność do regulowania zobowiązań
Rodzaje finansowania
a)Kredyt - środki pieniężne przekazane przedsiębiorstwu do czasowej dyspozycji służące realizacji zaakceptowanego przez bank celu gospodarczego.
b)Obligacja - papier wartościowy emitowany w serii, który zawiera zobowiązania emitenta wobec jej właściciela (obligatariusza) do spełnienia określonego świadczenia (pieniężnego lub niepieniężnego).
Obligacje zabezpieczone
Pożyczka dłużna umowa o charakterze cywilnoprawnym, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przekazać przedmiot pożyczki na własność biorącego zaś pożyczkobiorca zobowiązuje się zwrócić ów przedmiot w tej samej jakości i ilości.
c)Leasing - umowa o charakterze cywilnoprawnym, zawarta na czas określony, na mocy której leasingodawca zobowiązuje się oddać określony obiekt do dyspozycji leasingobiorcy w zamian za płatności dokonywane w ratach.
-Leasing operacyjny
-Leasing finansowy
Franchising - umowa, na mocy której franchisingobiorca (franczyzant) w zamian za odpowiednia opłatę uzyskuje prawo do utworzenia i prowadzenia przedsiębiorstwa zgodnie z pomysłem, sposobem zarządzania, w oparciu o doświadczenie i sprzęt oraz pod znakiem firmowym franchisingodawcy (franczyzera).
Factoring - forma finansowania kontraktów krótko- i długoterminowych polegającą na refinansowaniu udzielonych przez przedsiębiorstwo kredytów kupieckich przez wyspecjalizowana instytucje zwaną factorem lub instytucja factoringową. Na mocy umowy factor zobowiązuje się na bieżąco odkupywać od przedsiębiorstwa wierzytelności.
Rynek ubezpieczeń. Funkcje ubezpieczeń
a. Funkcja ochrony ubezpieczeniowej
Gwarancja realności ochrony
Gwarancja pełności ochrony
Gwarancja powszechności ochrony
b. Funkcja prewencyjna
c. Funkcja finansowa
czuczu1313