PRAWO.doc

„Sąd Apelacyjny w Lublinie wydał wyrok w sprawie odszkodowawczej, wytoczonej szpitalowi przez rodziców kilkuletniego chłopca. Jak wynika z prawomocnego już orzeczenia apelacyjnego, załoga szpitalna przez nieuzasadnione przeciąganie decyzji o podaniu ciężarnej matki chłopca cesarskiemu cięciu, doprowadziła do trwałego kalectwa i dożywotniej, (…) niepełnosprawności dziecka. Sąd zasądził kwotę, która wraz z odsetkami przekracza milion złotych. Dodatkowo chłopiec otrzyma dożywotnią rentę w wysokości ponad 6 000 złotych miesięcznie.” [1] 

Personel zakładu opieki zdrowotnej winien stale mieć na uwadze prawa pacjenta również z uwagi na konsekwencje prawne będące skutkami błędów i zaniedbań opieki lekarskiej.

W 1994 roku WHO przedstawiła Model Deklaracji Praw Pacjenta:

(…) pacjenci powinni mieć dostęp do takich informacji i porad, które umożliwią im korzystanie  z praw ustanowionych w deklaracji, a w razie łamania ich praw – prawo do skargi.

W Polsce została opracowana w 1998 r. Karta Praw Pacjenta. Karta ta powinna być publicznie udostępniona pacjentom przez zakłady opieki zdrowotnej i innych świadczeniodawców.

Prawom pacjentów i odpowiadającym im obowiązkom zakładów opieki zdrowotnej poświęcono wiele istotnych przepisów w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej.

Ustawa określa, że pacjent ma prawo do:

1)     Świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, a w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń do korzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń.

2)     Informacje o swoim stanie zdrowia.

3)     Wyrażenie zgody na udzielanie określonych świadczeń zdrowotnych lub ich odmowy – po uzyskaniu odpowiedniej informacji.

4)     Intymności i poszanowanie godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych.

5)     Umierania w spokoju i godności (art.19 ust.1).

W zakładach opieki zdrowotnej przeznaczonych dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych pacjent ma również prawo do:

1)     Dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską lub inną osobę wskazaną przez siebie.

2)     Kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z osobą z zewnątrz.

3)     Opieki duszpasterskiej (art.19 ust.3).

Kierownik zakładu opieki zdrowotnej ma obowiązek zapewnić dostępność informacji o prawach pacjenta. O tych prawach stanowi również ustawa o zawodzie lekarza (art.30 i n.), a także Kodeks Etyki Lekarskiej, zawierający normy wiążące lekarza. Kodeks określa, że relacje między pacjentem a lekarzem powinny opierać się na ich wzajemnym zaufaniu i pacjent powinien mieć prawo swobodnego wyboru lekarza (art.12). Dalej kodeks  szczegółowo normuje prawa pacjenta (do życzliwego i kulturalnego traktowania oraz poszanowania jego godności osobistej, decydowania o postępowaniu diagnostycznym, leczniczym i zapobiegawczym, które – poza wyjątkami przewidzianymi przez ustawę – może odbywać się tylko za jego zgodą, informacje o stanie zdrowia i leczenia, korzystania w takcie leczenia z opieki rodziny lub przyjaciół, kontaktu z duchownym oraz do ochrony strefy życia prywatnego).

Ustawa z 27.08.2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135) określiła warunki udzielania i zakres świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ustawa daje prawo do świadczeń zdrowotnych osobom ubezpieczonym oraz nieubezpieczonym – małoletnim do 18 roku życia oraz kobietom w okresie ciąży, porodu i płodu, a także innym, w stanach nagłych. Jest to konsekwencją unormowania artykułu 7 ustawy o z.o.z., który przewiduje, że zakład opieki zdrowotnej nie może odmówić świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia.

Pacjent ma również prawo do leczenia i badań diagnostycznych w innych państwach Unii Europejskiej zgodnie z prawem wspólnotowym i art.25 – 26 cyt. wyżej ustawy.

Szpital zapewnia pacjentowi:

1)     Świadczenie zdrowotne.

2)     Środki farmaceutyczne i materiały medyczne.

3)     Pomieszczenie i wyżywienie odpowiednie do stanu zdrowia.

Zakład opieki zdrowotnej jest zobowiązany prowadzić dokumentacje medyczną osób korzystających zaświadczeń zdrowotnych zakładu i zapewnić ochronę danych pacjenta, w tym dotyczących jego stanu zdrowia i sposobu leczenia, a także danych genetycznych.

Osoby trudniące się zawodowo leczeniem lub świadczeniem usług medycznych to nie tylko lekarze, lecz pielęgniarki, położne, laboranci, rehabilitanci i inny personel medyczny.

W razie zawinionego naruszenia prawa pacjenta w wymienionych w art.18 i 19 ustawy o z.o.z. sąd może przyznać pacjentowi odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawia art.19a ustawy o z.o.z. w zw.z art.. 448 K.C., niezależnie od tego, czy pacjent odniesie jakąś szkodę np. w razie dokonania zabiegu operacyjnego bez zgody pacjenta (wyrok Sądu Najwyższego SN z 14.10.2005 r., III CK 99/05 – uzasadnienie Leks nr 187040).

Natomiast w razie szkody na osobie (uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, choćby przemijającego, a nawet pogorszenie stanu zdrowia) na skutek wadliwego, opóźnionego lub zbędnego zabiegu medycznego, bezprawnej odmowy pomocy w razie zagrożenia życia lub zdrowia, niezapełnienia bezpieczeństwa pobytu w zakładzie leczniczym lub innego zawinionego postępowania lekarza lub personelu medycznego albo winy organizacyjnej szpitala itp., pacjent może żądać zasądzenia renty, zadość uczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę oraz odszkodowania na pokrycie kosztów leczenia i innych poniesionych kosztów i wydatków (art.444 – 445, 471 KC.).

Jak widać z cytowanych ustaw, przepisów i zarządzeń personel medyczny  ma  nie tylko moralny obowiązek (Przysięga Hipokratesa) zapewnienia pacjentom możliwie dobrej opieki i możliwie dobrego i skutecznego leczenia ale także i z mocy prawa.

Nie przestrzeganie cytowanych i innych przepisów i zarządzeń grozi poważnymi konsekwencjami w postaci kar pieniężnych a nawet kar pozbawienia wolności. Grozi również pozbawieniem prawa wykonywania zawodu.

4