PODSTAWA TEORI FINANSÓW
FINANSE – ogół zjawisk pieniężnych powstających związku z działalnością gospodarczą i społeczną człowieka, a także działalnością związaną z zarządzeniem danego podmiotu
Z ekonomicznego punktu widzenia finanse obejmują zjawiska finansowe polegające
Na gromadzeniu i rozdysponowaniu środków pieniężnych .
FINANSE – to także nauka o zjawiskach i procesach pieniężnych. Przedmiotem zainteresowania nauki finansów jest przedewszystkim
ruch pieniądza tj. jego tworzenie (kreacja), cyrkulacja oraz gromadzenie w postaci pieniądza gotówkowego , depozytów bankowych itp.
GOSPODARKA FINANSOWA obejmuje dzialania zw. z:
- przygotowaniem przeprowadzenia wszelkiego rodzaju operacji pieniężnych
- faktyczna realizacja operacji pieniężnych (w tej części gosp. finansowa obejmuje w całości znaczenie pojęcia finanse.)
- ewidencja analiza operacji pieniężnych w przeszłości w celu wyciągnięcia wniosków na przyszłość.
KLASYFIKACJA ZJAWISK FINANSOWYCH oparta jest na dwóch kryteriach:
1. przedmiotowym 2. podmiotowym.
Wg kryterium PRZEDMIOTOWEGO można wyróżnić :
- przychody i wydatki pieniężne ekwiwalentne (rynkowe)- należą do nich ruchy pieniądza związanego z zakupem lub sprzedażą towarów towarów i usług oraz wynagrodzeniami za pracę.
- dochody i wydatki pieniężne transferowe (redystrybucyjne) – związane są one z ruchami jednostronnymi pieniądza i zalicza się do nich m.in.podatki i opłaty, składki emerytalne, zdrowotne, renty i emerytury, zasiłki oraz różnego rodzaju subwencje i dotacje.
- przychody i wydatki pieniężne kredytowe- związane są one z operacjami kredytowymi banków. Przychodami kredytowymi nazywamy kredyty (pożyczki) bankowe osiągane przez podmioty zadłużające się w bankach, natomiast wydatkami kredytowymi są wydatki tych jednostek związane ze spłatą wykorzystywanych kredytów.
Wg kryterium podmiotowego można wyróżnić 5 grup zjawisk finansowych:
- finanse publiczne – obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowaniem.
- finanse ubezpieczeń – grupa zjawisk finansowych, obejmująca gromadzenie i podział zasobów pieniężnych przez instytucje ubezpieczeń majątkowych majątkowych i osobowych (III filar)
- finanse banków i innych instytucji kredytowych, dotyczą one przede wszystkim operacje związanych z kreacją i rozdysponowaniem środków finansowych przez banki ( czy instytucje parabankowe.
- finanse przedsiębiorstw – charakteryzują się w szczególności gromadzeniem przychodów ze sprzedaży towarów towarów usług, a poprzez podział i redystrybucję zasilają one przychody innych grup podmiotów.
- finanse gospodarstw – obejmują dochody i wydatki ludności.
System finansowy jest to całokształt form prawnych i organizacyjnych gromadzenia i wykorzystywania zasobów finansowych.
W gospodarce rynkowej – to mechanizm współtworzenia i przepływu siły nabywczej miedzy niefinansowymi podmiotami gospodarczymi w skład, którego wchodzą instrumenty finansowe, instytucje finansowe rynki finansowe oraz zasady określające sposób ich funkcjonowania.
Zadaniem systemu finansowego jest jak najlepsze dostosowanie czynników wytwórczych gospodarki do potrzeb społeczeństwa umożliwiające wzrost gospodarczy.
FUNKCJE SYSTEMU FINANSOWEGO :
- f. płatnicza- polega na dostarczeniu gospodarce odpowiedniej ilości pieniądza w celu zapewnienia sprawnego działania mechanizmu rozliczeń transakcji gospodarczych.
- f. płynności – polega na zapewnieniu podmiotom gospodarczym płynności aktywów gospodarczych poprzez umożliwienie ich zamiany na gotówkę.
- f. oszczędności – polega na stworzeniu podmiotu różnych możliwości lokowania oszczędności przy opłacalnej stopie dochodu i przy niewielkim ryzyku
- f. kredytowa- polega na dostarczaniu przez system finansowy kredytów dla podmiotów prywatnych i publicznych w celu wspierania inwestycji i konsumpcji
- f. zabezpieczenia przed ryzykiem – polega na stworzeniu i udostępnieniu przez system finansowy różnego rodzaju instrumentów zabezpieczających przed nadmiernym ryzykiem
- f. bezpieczeństwa finansowego kraju – polega na umożliwieniu zarządowi prowadzenia polityki stabilizacji gospodarczej kraju, niższej inflacji i zachowaniu stabilnej polityki i pozycji płatniczej względem zagranicy.
Sektor publiczny w szerszym ujęciu jest definiowany jako zbiór wszystkich państwowych i komunalnych osób prawnych oraz nie posiadających osobowości prawnej jednostek organizacyjnych podlegających organom władzy publicznej.
Sektor publiczny nie jest tożsamy z sektorem finansów publicznych. Zgodnie z ustawą o finansach publicznych nie zalicza się podmiotów o charakterze komercyjnym a mianowicie przedsiębiorstw, banków, spółek prawa handlowego.
Finanse prywatne obejmują jednostki organizacyjne zorientowane na osiąganie zysku z wyjątkiem kościołów i związków wyznaniowych, fundacji itp.
PODSTAWOWE RÓŻNICE MIEDZY FINANSAMI PUBLICZNYMI A PRYWATNYMI
- państwo dysponuje przymusem dla zapewnienia sobie dochodów i nie podlega przymusowi w zakresie wydatków, wydatków przypadku podmiotów prywatnych jest na odwrót obciążone są one przymusem w zakresie wydatków natomiast nie dysponują środkami przymusu w zakresie dochodów.
- finanse publiczne wyrażają się w pieniądzu, którego dysponentem jest państwo, natomiast prywatni posiadacze nie mają na niego żadnego wpływu
- finanse publiczne zorientowane są na zaspokojenie potrzeb interesu publicznego, finanse prywatne natomiast służą gromadzeniu dochodów indywidualnych
- duża skala finansów publicznych wpływa na kształtowanie się równowagi finansowej i gospodarczej kraju natomiast sytuacja i gospodarka finansowa pojedynczego podmiotu prywatnego nie ma wpływu na sytuację gospodarczą kraju.
Wg ustawy o finansach publicznych do sektora finansów publicznych zaliczamy:
- organy władzy publicznej - organy władzy rządowej- organy kontroli państwowej i ochrony prawa
- sądy i trybunały - jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz związki
- fundusze celowe - jednostki i zakłady budżetowe - gospodarstwa pomocnicze
- państwowe szkoły wyższe - jednostki badawczo – rozwojowe
- państwowe i samorządowe jednostki i instytucje kultury
- ZUS, KRUS oraz zarządzane przez nie fundusze
- państwowe samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego.
Wg ustawy o finansach publicznych obejmują one procesy związane z gromadzeniem i rozdysponowaniem środków publicznych, a w szczególności :
- pobieranie i gromadzenie dochodów
-wydatkowanie środków publicznych
- finansowanie deficytu
- zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne
- zarządzanie środkami publicznymi
- zarządzanie długiem publicznym.
Podstawowymi środkami publicznymi są :
· dochody publ. – bezzwrotnie zasilające władze publ.
· dochody wynikające z posiadanego majątku
· środki pochodzące ze źródeł zagranicznych nie podlegające zwrotowi
· środki pochodzące z funduszy strukturalnych i funduszy spójności
· przychody publ. ( prz. Budżetu państwa, budż. Jedn. Sam. Teryt. oraz przych innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publ. pochodz. z innych działalności)
Środki publiczne mogą być przeznaczone na :
- wydatki publ. – ostateczne zużycie dochodów publ. przez władze publiczne na zaspokojenie potrzeb zbiorowych i potrzeb indywidualnych, których ranga jest na tyle wysoka, że władze publiczne decydują się na całkowite lub częściowe ich sfinansowanie ze środków publicznych (np. wydatki na leczenie osób indywidualnych za granicą.)
- rozchody publiczne – są one związane z wydatkowaniem środków publicznych ( budżetu państwa budżetów jednostek samorządu terytorialnego.) z wydatkami publicznymi ściśle połączonymi z przychodami i obejmują spłaty zaciągniętych kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych udzielane pożyczki oraz inne operacje finansowe.
ZASADY GOSPODAROWANIA ŚRODKAMI PUBLICZNYMI
1. ZASADA JAWNOŚCI – oznacza konieczność przedstawiania dochodów i wydatków publicznych do wiadomości publicznej.
2. ZASADA SZCZEGÓŁOWOŚCI – oznacza, że należy dokładnie określić źródła dochodów i przeznaczenie wydatków publicznych także określić czas wydatkowania oraz kwoty przeznaczane na konkretne cele
3. ZASADA OPERATYWNOŚCI – oznacza konieczność wskazania konkretnych podmiotów odpowiedzialnych za gromadzenie dochodów i realizację wydatków.
FUNKCJA FINANSÓW PUBLICZNYCH .
1.F.alokacyjna – przejawia się w wykorzystaniu administracyjnego mechanizmu zaspokojenia potrzeb społecznych. Jego zadaniem jest doprowadzenie do takiego podziału zasobów, który umożliwił by podniesienie ogólnego dobrobytu.
2. F. redystrybucyjna - jest ściśle związana z f. lokacyjną i polega na w formie jego opodatkowania na rzecz sektora publicznego.
3. F. stabilizacyjna – przejawia się w wykorzystaniu określonych instrumentów celu stabilizacyjnego oddziaływania na przebieg procesów w gospodarce narodowej ( podatki i wydatki budżetowe.
FORMY ORGANIZACYJNO – PRAWNE PODMIOTÓW PUBLICZNYCH
- jednostka budżetowa – jest najbardziej typową formą organizacyjną państwowych i samorządowych instytucji finansów publicznych .
Jednostka budżetowa to taka jednostka organizacyjna która pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa a pobrane dochody odprowadza na r-k dochodów budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Taką metodę rozliczania z budżetem określa się jako budżetowanie brutto.
Jednostki budżetowe świadczą najczęściej usługi o charakterze nieodpłatnym, lub częściowo odpłatnym. W tej formie działają m. In. Sądy , prokuratury, szkoły podstawowe, gimnazja i licea, zakłady opiekuńczo – wychowawcze, parki narodowe, urzędy naczelnych organów państwowych.
Podstawą gospodarki finansowej tych podmiotów jest plan finansowy niezbędny przy dokonywaniu jakichkolwiek wydatków natomiast niewykorzystane środki finansowe w ciągu roku wygasają z jego końcem.
- gospodarstwo pomocnicze – jest wyodrębnioną z jednostki budżetowej pod względem organizacyjnym i finansowym prowadzi część działalności podstawowej lub działalność uboczną.
Gospodarstw pomocnicze mogą finansować swoje wydatki bezpośrednio z uzyskiwanych przychodów własnych i są zorientowane na zysk.
-zakład budżetowy – to jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych która odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania , pokrywa koszty swojej działalności z własnych przychodów ale nie ma charakteru komercyjnego.(PKS, Przedszkole,Wodociągi)
- fundusz celowy –jest to fundusz ustawowo powołany przed dniem wejścia w życie ustawy o finansach publicznych. Którego przychody pochodzą z dochodów publicznych wydatki przeznaczone są na realizację wyodrębnionych zadań.
Podstawą gospodarki finansowej funduszy celowych są roczne plany finansowe w ramach których wydatki mogą być dokonywane do wysokości posiadanych przychodów bieżących oraz dotacji z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego i pozostałości środków finansowych z okresów poprzednich.
Budżet państwa w systemie finansów publicznych zajmuje centralne miejsce i definiowany jest jako scentralizowany fundusz publiczny służący gromadzeniu środków pieniężnych w związku z realizacją funkcji państwa.
Budżet państwa jest również aktem prawnym o określonym czasie obowiązywania.
Dochody budżetowe są to wszystkie wpłaty dokonywane na rzecz budżetu pochodzące od przedsiębiorstw ludności a niekiedy także z zagranicy.
Dochody budżetu państwa dzieli się na 3 grupy:
- dochody podatkowe (VAT, akcyza, pod. doch. od os. fiz. , prawnych)
- dochody niepodatkowe ( cła, zysk przekaz. przez bank , dywidendy)
- dochody zagraniczne (nieodpłatne transfery, darowizny z funduszy strukturalnych).
Poza dochodami bezzwrotnymi w budżecie państwa znajdują się przychody zwrotne. Mogą one wynikać m.in. z emisji papierów wartościowych, zaciągania kredytów i pożyczek krajowych i zagranicznych.
Wydatki budżetowe – to wydatkowanie środków pieniężnych przez państwo w celu zaspokojenia potrzeb publicznych.
Według ustawy o Finansach Publicznych wydatki budżetu państwa przeznaczone są na poszczególne grupy:
- realizację zadań wykonywanych przez organy władzy państwowej, organy kontroli i ochrony prawa oraz administrację rządową, sądy i trybunały.
- Subwencje ogólne
- Dotacje celowe na zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone jednostkom samorządu terytorialnego
- Dofinansowanie zadań własnych samorządu terytorialnego
- Dotacje na zadania określone ustawami
- Współfinansowanie programów realizowanych z wykorzystaniem środków pochodzących z zagranicy niepodlegających zwrotowi.
Deficyt budżetowy czyli ujemne saldo budżetu państwa może powstać na skutek nadmiernych wydatków, zbyt niskich podatków, istnienia silnych grup roszczeniowych i związanych z tym nadmiernie rozbudowanych socjalnych funkcji państwa.
Deficyt budżetowy nie może być pokryty przez zaciąganie zobowiązań w centralnym banku państwa. Zgodnie z ustawą o Finansach Publ. Deficyt budżetowy można pokryć przychodami pochodzącymi:
1. ze sprzedaży skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym i zagranicznym
2. z kredytów zaciąganych w bankach krajowych i zagranicznych
3. z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa
4. z nadwyżki budżetu państwa z lat ubiegłych.
Deficyt budżetowy jest dość powszechnie negatywnie oceniany gdyż prowadzi do:
- przyspieszenia procesów inflacyjnych (poprzez wzrost podaży pieniądza)
- występowania efektu wypierania (wypieranie sektora prywatnego przez publiczny)
- negatywnego wpływu na saldo obrotów handlowych w wyniku działania mechanizmu tzw. deficytów bliźniaczych.
- Zwiększania niebezpieczeństwa tzw. pułapki zadłużenia w wyniku szybkiego narastania długu publicznego i kosztów jego obsługi.
Ustawa o Finansach publicznych określa, iż: dług publiczny to nominalne zadłużenie podmiotów sektora finansów publicznych ustalone po wyeliminowaniu przepływów publicznych pomiędzy podmiotami tego sektora.
Na państwowy dług publiczny składają się zobowiązania finansów publicznych z następujących tytułów:
- wyemitowania papierów wartościowych
- zaciągania kredytów i pożyczek
- przyjmowania depozytów
- wymagalności zobowiązań zaciągniętych przez jednostki budżetowe
...
sloneckox