Finanse:
· Ogół zjawisk pieniężnych związanych z działalnością gospodarczą i społeczną człowieka
· Ogół zjawisk i stosunków powstających w związku z tworzeniem, transferem gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych
· Zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i podziałem zasobów pieniężnych
Tworzenie (kreacja) pieniadza
PIENIĄDZ alokacja pieniądza
Ruch pieniądza Redystrybucja dochodów za pomocą pieniądza
Ruch produktów, towarów
I usług
Formy pieniadza:
1) Gotówkowy (M0) [poza kasami banków] Dlaczego utrzymujemy gotówkę?
· Motyw transakcyjny
· Motyw ostroznościowy
· Motyw spekulacyjny
2) Bezgotówkowy (zapis księgowy, ewidencja) (M1)- depozyty na rachunkach, natychmiast rozporządzalne
3) Depozyty terminowe [lokate] (zamrożone na pewien okres) (M2=M0+M1)
4) Pieniadz uwzgledniany w instrumentach finansowych (papiery wartościowe)
Pieniądze i jego funkcje:
· Miernik wartości
· Środek wymiany
· Środek płatniczy
· Środek tezauryzacji- wartość pieniadza ulega zmianie w czasie(zmienna wartość pieniadza w czasie) [oszczędzanie, przechowywanie, magazynowanie np. lokaty]
1 + nominalna %
Realna stopa procentowa= 1 + inflacja -1
Siła nabywcza pieniądza- wartość jednostki monetarnej danego kraju
Funkcje finansów:
· Stabilizacyjna (stymulujaca)- oddziaływanie na przebieg procesów gospodarczych w sferze realnej dla zachowania stałego i zrównoważonego wzrostu przy optymalnym wykorzystaniu czynników produkcji
· Alokacyjna- dokonywanie podziału materialnych i ludzkich czynników produkcji miedzy sfere dóbr prywatnych i publicznych oraz wew obu tych stref
· Redystrybucyjna- dokonywanie wtórnego podziału dochodów (majątku), które powstały w wyniku pierwotnego podziału produktu krajowego brutto pod wpływem mechanizmu rynkowego
Przedmiotowa klasyfikacja zjawisk finansowych
Sposób i charakter uruchamianych strumieni pieniężnych
· Strumienie pieniężne rynkowe, ekwiwalentne-transakcje finansowe
· Strumienie pieniężne redystrybucyjne (transfery)-wtórny, nierynkowy podział dochodów (bez rzeczowej ekwiwalentności
· Oszczędności (zatrzymane strumienie pieniężne)
Podmiotowa klasyfikacja zjawisk finansowych
Grupy finansowe
· Państwo- finanse publiczne
· Przedsiębiorstwa- finanse przedsiębiorstw
· Ludność (gospodarstwa domowe)-finanse ludności
· Instytucje finansowe
Finanse ubezpieczeń finanse bankówi instytucji kredytowej
Funduszowe ujecie zjawisk finansowych
Formy gromadzenia i rozdysponowania środków pieniężnych
· Wg własności: publiczne, prywatne
· Wg zakresu: makroekonomiczne, mikroekonomiczne
· Wg funkcji ekonomicznych: państwa, przedsiębiorstwa, banków, instytucji ubezpieczeniowych, towarzystw inwestycyjnych
· Wg przeznaczenia: ogólne, specjalistyczne (celowe)
Polityka finansowa- świadome oddziaływanie przez zjawiska finansowe na procesy gospodarcze w celu osiągnięcia określonych korzyści
· Wybór celów, które mogą być osiągnięte w procesach gospodarowania
· Wybór metod i sposobów osiągnięcia celów
Elementy polityki finansowej:
· Polityka pieniężna realizowana przez władze monetarne, cel: stabilizacja siły nabywczej pieniadza
· Polityka fiskalna- decyzje władzy państwowej i samorządu terytorialnego
System finansowy- zespół norm prawnych , zasad organizacyjnych i instytucji wykorzystywanych przy realizacji funkcji finansów i regulowania zjawisk finansowych. Systemy finansowe: publiczne, bankowo-kredytowe, przedsiębiorstw, ubezpieczeń, gospodarstw domowych
Dominujący rodzaj własności: rynkowe, publiczne
Powiązania: poziome, pionowe
System bankowy- ogół zjawisk pieniężnych związanych z działalnością banków. Współczesne systemy bankowe charakteryzuje dwupoziomowość (od 1985 r.): banku centralnego (NBP) i banków komercyjnych (np. ING) co wynika z zasad gospodarki rynkowej przy założeniu bezpieczeństwa i stabilności systemu bankowego i całego systemu finansowego
Bank centralny- główny podmiot rynku pieniężnego odpowiedzialny za emisję pieniądza gotówkowego i polityke pieniężna państwa, centralna instytucja monetarna
· Bank emisyjny
· Bank państwa
· Bank banków
Niezależny NBP
· Ma charakter instytucjonalny (nie może ulegac presji innych instytucji państwowych)
· Niezależnośc funkcjonalna (ecydujaca samodzielnie o kształtowaniu polityki pieniężnej – rada polityki pieniężnej; prezes NBP- przewodniczący rady
· Niezależnośc personalna- powoływanie prezesów i członków, obowiązuje kadencyjność
· Niezleżnosc finansowa- w zakresie tworzenia i podziału funduszy bez nacisku innych organów (rządu, sejmu)
Bank emisyjny
· Wyłączne prawo tworzenia pieniądza gotówkowego
· Kreacja pieniądza bezgotówkowego
· Organizacja gospodarki znakami pieniężnymi
Bank państwa
· Prowadzenie rachunków budżetu państwa
· Obsługa kasowa budżetu państwa
· Emisja w imieniu państwa skarbowych papierów wartościowych
· Centralna instytucja dewizowa (zabezpieczenie stabilności kursu walutowego)
· Współdziałanie w zarządzaniu długiem publicznym
· Zaciąganie i spłata w imieniu państwa kredytów zagranicznych
Bank banków
· Regulacja płynności i wypłacalności banków
· Regulacja wielkości kreacji pieniądza kredytowego
· Organizowanie rozliczeń pieniężnych
· Zapewnienie stabilności i organizacji systemu bankowego
Instytucje systemu bankowego
· Stabilizujące
· Tworzące rynek
· Pomocnicze
Instytucje stabilizujące
· Bank centralny
· Organy nadzorujące (Komisja Nadzoru Finansowego)
· Organy Gwarantujace (Bankowy Fundusz Gwarancyjny)
Instytucje tworzące rynek
· Banki komercyjne (Zaspakajajace potrzeby klientów)
Instytucje pomocnicze
· Instytucje ubezpieczające kredyty
· Instytucje dokonujące rozliczeń
· Emitenci kart płatniczych
Art. 227 Konstytucji RP
„Narodowy Bank Polski jest centralnym bankiem państwa, przysługuje mu wyłącznie prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej. NPB odpowiada za wartość polskiego pieniądza”
Polityka pieniężna
Działalność banku centralnego prowadzona w imieniu państwa polegająca na wyborze pieniężnych celów makroekonomicznych i ich realizacje przez regulowanie podaży pieniądza i popytu na pieniądz za pomocą wybranych instrumentów
Sposoby oddziaływania na gospodarkę pozwala wyróżnić:
· Politykę ekspansywna: wspomaga aktywność gospodarcza, zwiększa płynność banków, wprowadza więcej zasad rynkowych
· Politykę restrykcyjna- ogranicza działalność gospodarcza, zmniejsza płynność banków, ogranicza podaż pieniądza
· Politykę neutralna- wzrost swobody działania roli rynkowej
Instrumenty polityki pieniężnej
a) Oddziaływania pośrednie poprzez cechę kapitału pożyczkowego dla banków.
b) Sterowania bezpośrednie- administracyjne oddziaływania na podaż pieniadza zgodnie z preferencjami banku centralnego
Rezerwa obowiązkowa
· Dotyczy środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych (w zł i walutach obcych), środków uzyskanych za sprzedaż papierów wartościowych i innych srodków przyjetych przez bank, podlegajacy zwrotowi
· Zróżnicowanie podstawy naliczania możliwości oprocentowania, wysokości miejsca gromadzenia środków
Suma rezerw obowiązkowych nie może przekroczyc 30 % sumy srodków pieniężnych od wkładów na żądanie i nie może przekroczyc 20 % sumy środków pieniężnych od wkładów terminowych
(Im nizsza rezerwa tym wieksza możliwość udzielania kredytów)
Operacje otwartego rynku- zespół transakcji kupna i sprzedazy dłużnych papierow wartościowych w celu kształtowania oczekiwanej podazy pieniądza (publicznych i prywatnych). Transakcje bezwarunkowe sprzedazy lub kupna papierów wartościowych (np. sprzedaz banków pieniężnych NBP) nieodwracalne przeniesienie praw własności
TRANSAKCJE WARUNKOWE
(bank centralny dokonuje 2 transakcji równocześnie)
Zakupu (repo) sprzedaży (reverse repo)
· Kupuje od banków papiery - sprzedaje bankom papiery wartościowe
Wartościowe -odkupuje od banków te same papiery
· Odsprzedaje bankom te same wartościowe w uzgodnionym terminie
papiery wartościowe w terminie
uzgodnionym
Operacje depozytowo-kredytowe
· Depozytowe- umożliwiające bankom złożenie depozytu (krótkoterminowej lokaty) w banku centralnym
· Kredytowe- umożliwiające zaciagnięcie kredytu w banku centralnym
Ø Kredyt lombardowy (pod zastaw papierów wartościowych)
Ø ...
kluiza