Czynniki fizykalne działają na różnych poziomach:
Rodzaje czynników fizykalnych
Powodujące wzrost temperatury w tkankach:
l Ciepło egzogenne: kontaktowe /okłady, fluidoterapia/, bezkontaktowe /IR/
l Ciepło endogenne: ultradźwięki, pole elektromagnetyczne wielkiej częstotliwości
Czynniki termiczne powodują lokalny wzrost temperatury.Efekty bezpośrednie wzrostu temperatury w tkankach
l rozciągliwości kolagenu
l metabolizmu
l ¯ lepkości płynów
l rozszerzenie tętniczek, naczyń włosowatych i żyłek ® zwiększenie ukrwienia
l stymulacja nerwów
Efekty terapeutyczne stymulacji nerwów
l Odruch aksonalny /rozszerzenie tętniczek, naczyń włosowatych i żyłek/, ® zwiększenie ukrwienia
l Stymulacja proprioreceptorów, co powoduje obniżenie napięcia mięśniowego,
l Stymulacja receptorów ciepła w skórze, co powoduje zmniejszenie bólu, efekt uspokojenia, odczucie ciepła /kora/,
l Ogrzanie krwi ® inf. do podwzgórza, ogólna regulacja ciepłoty ciała, reakcje naczynioruchowe, pocenie, efekty związane z czynnością serca.
Efekty terapeutyczne zwiększenia rozciągliwości kolagenu
l Zwiększenie elastyczności mięśni
l Zmiękczenie blizn
l Zmniejszenie sztywności stawów
Efekty terapeutyczne zmniejszenia lepkości
l Zwiększenie lokalnego krążenia, przekrwienie.
Efekty terapeutyczne wzrostu metabolizmu
l Zwiększenie aktywności komórkowej /fagocytoza/ ® przyspieszenie zdrowienia i naprawy tkanek,
l Zwiększenie ilości metabolitów /CO2, kwasu mlekowego/, obniżenie ph,
Wszystkie wcześniej wymienione efekty w konsekwencji prowadzą do zmniejszenia odczuć bólowych.
Czynniki fizykalne o działaniu nietermicznym
l Promieniowanie ultrafioletowe
l Biostymulacja laserowa
l Światło widzialne spolaryzowane
l Pole magnetyczne niskiej częstotliwości
l Pole elektromagnetyczne wielkiej częstotliwości w dawce biologicznej
l Ultradźwięki w formie pulsacyjnej
W procesie przyspieszania zdrowienia tkanek bardzo ważną rolę odgrywa elektroterapia, czyli prądy w zakresie niskiej i średniej częstotliwości. Pobudzanie zdrowienia zachodzi poprzez wykorzystanie skutków bioelektrycznych. Zmiany potencjałów w układzie bioelektrycznym informują organizm o ewentualnym bodźcu nocyceptywnym
Terapeutyczne działanie prądem elektrycznym może pobudzać i naśladować naturalne systemy bioelektryczne organizmu.
Brak lub zmniejszenie różnicy potencjałów pomiędzy dodatnio naładowaną powierzchnią rany i ujemnie naładowaną nieuszkodzoną skórą wokół rany hamuje przepływ prądu i opóźnia proces naprawy.
Stymulacja za pomocą prądu elektrycznego stosowana jest do badania i leczenia tkanki nerwowej i mięśniowej.
Działanie prądu elektrycznego na tkanki biologiczne powoduje efekty:
l Elektrochemiczne
l Elektrofizyczne
l Elektrotermiczne
Skutki elektrochemiczne
l W czasie przepływu prądu stałego przemieszczanie jonów sodu i chloru i powstawanie nowych związków chemicznych pod elektrodami /wzrost odczynu zasadowego pod katodą i kwaśnego pod anodą/.
l Zmiany chemiczne mogą być tak silne, że powodują powstawanie pęcherzyków na skórze lub oparzeń elektrochemicznych.
l Ograniczenie dawki prądu, skrócenie czasu terapii zmniejsza ryzyko.
l Zmiany chemiczne będą wyeliminowane przy stosowaniu bardzo krótkiego czasu impulsu w prądach impulsowych.
Skutki elektrofizyczne
l Ładunki elektryczne nie powodują zmian w wiązaniach molekularnych jonów, raczej powodują ich ruch /zjawiska elektrokinetyczne/ oraz skutki stymulacyjne i niestymulacyjne.
Skutki elektrotermiczne
l Tarcie związane z ruchem jonów, atomów i cząsteczek w polu elektrycznym powoduje powstawanie ciepła. Jego ilość określa prawo Joule‘a H=I2Rt.
l Ilość ciepła jest niewielka i nie ma fizjologicznych konsekwencji nawet na poziomie komórki.
Prąd elektryczny przewodzony przez tkanki biologiczne wpływa na procesy fizjologiczne. Zmiany mogą zachodzić na 4 poziomach:
l Komórkowym
l Tkankowym
l Segmentarnie
l Układowo.
Na każdym z tych poziomów różne procesy fizjologiczne mogą być modyfikowane przez ES /tłumione lub wzbudzane/. Skutki pośrednie przepływu prądu powstają na wszystkich poziomach z zastosowaniem stymulacji przezskórnej.
Poziom komórkowy
l Pobudzenie nerwów obwodowych /B -bezpośrednie/
l Zmiany w przepuszczalności komórek niepobudliwych lub mniej pobudliwych /kanały wapniowe/ /B lub P- pośrednie/
l Formowanie i modyfikacja fibroblastów /B lub P/
l Modyfikacja osteoblastów i formowanie osteoklastów /B lub P/
l Modyfikacja mikrokrążenia: żylnego, tętniczego, limfatycznego /N -nieznane/
l Zmiany w koncentracji protein i komórek krwi /N/
l Zmiany w aktywności enzymów/B lub P/
l Zwiększenie syntezy protein /B/
l Modyfikacja rozmiarów mitochondriów oraz ich koncentracji /B lub P/
Poziom tkankowy
l Skurcze mięśni szkieletowych, co wpływa na siłę, prędkość skurczu, czas reakcji, wytrzymałość /P/
l Skurcze małych mięśni lub ich relaksacja wpływają przepływ krwi naczyniami żylnymi i tętniczymi / P/
l Regeneracja tkanek /kości, ścięgna, tkanka łączna, skóra/ /B lub P/
l Zmiany w równowadze termicznej i chemicznej tkanek. /B lub P/
Poziom segmentarny –działanie pośrednie
l Skurcze grup mięśniowych wpływają na ruchomość stawów i aktywność mięśni synergistycznych
l Pompa mięśniowa usprawnia drenaż limfatyczny, przepływ krwi naczyniami żylnymi oraz tętniczymi i limfatycznymi /makrokrążenie/
l Zwiększenie drenażu limfatycznego i przepływu krwi tętniczej nie związane ze skurczami mięśni szkieletowych
Poziom układowy – działanie pośrednie
l Działanie przeciwbólowe związane z wytwarzaniem endogennych opiatów
l Działanie przeciwbólowe związane z neurotransmiterami
l Działanie na krążenie związane z polipeptydami
l Modulowanie aktywności narządów wewnętrznych.
Prądy stosowane terapeutycznie powodują bezpośrednie fizjologiczne reakcje pod wpływem działania stymulacyjnego, jak również niestymulacyjnego (skutki bez wytwarzania potencjału czynnościowego w tkankach pobudliwych).
Efekt niestymulacyjny działania prądu:
Znajomość różnych rodzajów prądów stosowanych terapeutycznie, orientacja w skutkach bezpośrednich i pośrednich oraz zrozumienie poziomów fizjologicznych na których zachodzą, ułatwi prowadzenie systemowej terapii klinicznej.
Cele elektroterapii
l działanie na objawy wtórne choroby lub urazu w celu łagodzenia odczuć bólowych,
l poprawa ukrwienia,
l zmniejszenie napięcia mięśni szkieletowych poprzecznie prążkowanych i gładkich,
l pobudzenie skurczu mięśni osłabionych i odnerwionych
l osiągnięcie korzystnego punktu wyjścia do rozpoczęcia ćwiczeń ruchowych.
KLASYFIKACJA WŁÓKIEN NERWOWYCH
Klasyfikacje stosowane w fizjologii
l Wg Erlanger i Gaser –oparta na szybkości przewodzenia [A, B, C].
l Wg Lloyd, Hunt - oparta na średnicy i funkcji włókien [I, II, III, IV].
Klasyfikacja wg Erlanger i Gaser
l A –wszystkie mielinizowane wł. nerwowe w nerwach obwodowych: Aα, Aβ, Aγ, Aδ – w kolejności szybkości przewodzenia.
l B – cienkie mielinizowane wł. przedzwojowe autonomicznego układu nerwowego, łączą autonomiczne centra w CUN i zwoje obwodowe. Nie występują w nerwach obwodowych.
l C – niemielinizowane wł. nerwowe o wolnej szybkości przewodzenia.
Klasyfikacja wg Lloyd, Hunt.
Grupa I: grube włókna nerwowe, dzielą się na Ia i Ib. Podobna średnica różne funkcje.
l Ia mają początek na włóknach mięśniowych, monosynaptycznie łączą się z α motoneuronami tego samego mięśnia /działanie tonizujące/.
l Ib mają początek w ścięgnach i więzadłach. Wpływają hamująco na α motoneurony przez di i wielosynaptyczne połączenia.
Grupa II: włókna mają początek w specjalnych komórkach czuciowych w skórze i narządzie ruchu /unimodalne receptory/. Większość z nich przewodzi informacje czucia dotyku, świadomego czucia ruchu i postawy.
Grupa III: funkcjonalnie dzieli się IIIa i IIIb.
l IIIa średniogrube włókna nerwowe, mają początek w specjalnych komórkach czuciowych, podobnie jak włókna II, przewodzą czucie temperatury i dotyku. Funkcjonalnie klasyfikowane jak II.
l IIIb włókna nerwowe z nagimi zakończeniami. Przewodzą ból: unimodalne mechano-nocyceptory i termoreceptory w skórze. Polimodalne receptory połączone z tym rodzajem włókien nerwowych znajdują się w mięśniach i naczyniach
Grupa IV Niemielinizowane, cienkie włókna nerwowe mające w tkance nagie zakończenia. Część z nich /grupa IVa, niski próg pobudzenia/ ma właściwości unimodalnych receptorów dostosowanych do percepcji termicznych i mechanicznych bodźców /głównie w skórze/ lub chemicznych /mięśnie i naczynia/. Pozostałe /grupa IVb, wysoki próg pobudzenia/ przewodzą ból i połączone są z polimodalnymi receptorami /objęte są lokalną reakcją zapalną/.
Obie klasyfikacje stosowane są w publikacjach międzynarodowych. Dla włókien wstępujących klasyfikacja Lloyd, Hunt. Dla włókien zstępujących klasyfikacja Erlanger, Gasser.
Mechanizmy zmniejszenia bólu za pomocą prądu elektrycznego
l Przez wzmożone ukrwienie hormony tkankowe (bradykinina, serotonina, histamina, prostaglandyna) pobudzające receptory bólowe, zostają szybciej usunięte z uszkodzonej tkanki.
l Anolelektronus pod anodą (przy stosowaniu prądu stałego) wg starych teorii powoduje zmniejszenie pobudliwości błon receptorów bólowych, wg nowych na zmniejszenie bólu wpływa odpychanie spod anody jonów wodoru i potasu.
l Teoria bramki kontrolnej wg Melzacka i Walla (1965) i jej modyfikacje. Hamowanie presynaptyczne – stymulacja mechanoreceptorów w skórze (wł. A b, niski próg pobudliwości) powoduje neuralne hamowanie impulsacji bólowej w rogach tylnych rdzenia kręgowego przewodzonej przez włókna niemielinizowane, co w konsekwencji powoduje zmniejszenie bólu. Hamowanie postsynaptyczne polega na aktywacji zstępujących dróg hamujących i wytwarzaniu enkefalin /edogenne opiaty/.
l Edogenne wytwarzanie substancji tłumiących ból (endorfiny, enkefaliny). Mechanizm SPA.
l Zmniejszenie wzmożonej aktywności układu sympatycznego (podsystem odpowiadający za obkurczenie naczyń krwionośnych).
l Zmniejszenie potencjału czynnościowego we włóknach przewodzących ból (blok).
l Efekt plateau prądów interferencyjnych może powodować stan trwałej depolaryzacji komórek, które nie będą reagować na bodźce.
l Stymulacja mięśni (pojedyncze niezbyt silne skurcze) wytworzenie pompy mięśniowej, co usprawnia krążenie i pozbycie się substancji uwrażliwiających receptory bólowe.
l · Dzięki przepływowi elektronów usprawnia się w naczyniach włosowatych krążenie krwi.
l Krążenie reaguje na różne czynniki zewnętrzne i jednym z nich jest również prąd. W wyniku działania różnych prądów udowodniono wiele pozytywnych wyników jego działania. Mechanizmy usprawniania lokalnego krążenia:
l Przekrwienie w wyniku zmian chemicznych powstające w czasie działania prądu o jednym kierunku przepływu jest bardzo dobrze znane. Działa głównie na skórę, w mniejszym stopniu na mięśnie położone głębiej.
l W czasie zwiększenia aktywności układu sympatycznego (podsystemu zwężającego naczynia krwionośne) w skórze i w nie aktywnych mięśniach pacjenta naczynia są zwężone. Kiedy aktywność sympatycznego układu nerwowego zmniejszy się w wyniku działania bodźca elektrycznego, zwężenia naczyń słabnie, co wpływa na relatywne zwiększenie krążenia w tkankach.
l ...
panibrovary