ogolne.pdf
(
62 KB
)
Pobierz
ZAGADNIENIA OGìLNE
1. Patologia
Termin patologia pochodzi od greckich sþw patos Î choroba i logos Î sþowo, nauka. Jest to
dyscyplina stanowiĢca pomost miħdzy naukami podstawowymi w medycynie a klinicznymi.
W Polsce i Europie Centralnej patologiħ dzielimy na patomorfologiħ (zwanĢ dawniej
anatomiĢ patologiczna i patofizjologiħ.
Patomorfologia rozpatruje choroby zwracajĢc uwagħ na towarzyszĢce im zmiany
morfologiczne, natomiast patofizjologia rozpatruje zmiany czynnoĻciowe.
Tradycyjnie rozpatruje siħ w patologii 4 aspekty choroby:
a) etiologiħ czyli naukħ o przyczynach chorb
b) patogenezħ, ktra omawia mechanizmy i przebieg choroby
c) zmiany morfologiczne towarzyszĢce chorobie
d) zmiany czynnoĻciowe w chorobie.
NaleŇy pamiħtaę, Ňe zmiany czynnoĻciowe i morfologiczne sĢ nierozdzielne. Patologia
zawsze rozpatruje ustrj czþowieka jako caþoĻę i zawsze w þĢcznoĻci z otaczajĢcym go
Ļrodowiskiem, rwnieŇ Ļrodowiskiem spoþecznym.
2. Zdrowie i choroba
Nie ma ostrej granicy miħdzy zdrowiem i chorobĢ.
W ujħciu WHO (definicja z 1974) zdrowie jest ástanem peþnego dobrostanu fizycznego,
psychicznego i spoþecznego a nie tylko nieobecnoĻciĢ choroby czy niedomaganiaÑ.
W potocznym znaczeniu przez chorobħ rozumiemy zþy stan zdrowia fizycznego lub/i
psychicznego czemu towarzyszy potrzeba pomocy lekarskiej czy spoþecznej. W sþowniku
medycznym Dorlanda choroba to á kaŇde zaburzenie (zniszczenie lub dewiacja)
prawidþowej struktury lub funkcji jakiejkolwiek czħĻci, narzĢdu czy ukþadu ustroju,
objawiajĢce siħ charakterystycznym zespoþem objaww, ktrego etiologia, patologia i
rokowanie mogĢ byę znane lub nieznaneÑ.
Choroba powstaje wtedy, gdy czynniki patogenne zaburzajĢce rwnowagħ homeostatycznĢ
zaczynajĢ przewaŇaę nad mechanizmami wyrwnawczymi (kompensacyjnymi).
3. Homeostaza i adaptacja.
HomeostazĢ nazywamy zdolnoĻę ustroju do utrzymania w dynamicznej rwnowadze staþoĻę
Ļrodowiska wewnħtrznego. ĺrodowisko to pþyn zewnĢtrzkomrkowy (pþyn ĻrdmiĢŇszowy i
osocze krwi).
W warunkach prawidþowej czynnoĻci ustroju parametry charakteryzujĢce Ļrodowisko
wewnħtrzne sĢ wzglħdnie staþe. Stan taki nazywamy rwnowagĢ homeostatycznĢ. Aby
utrzymaę tħ rwnowagħ ustrj musi szybko wyrwnywaę ewentualne odchylenia.
Mechanizmy utrzymujĢce rwnowagħ homeostatycznĢ podlegajĢ kontroli ukþadu nerwowego,
dokrewnego oraz immunologicznego.
Jest to jednak rwnowaga dynamiczna. Gdy na skutek dziaþania czynnikw patogennych
dojdzie do naruszenia tej rwnowagi to mechanizmy regulacyjne spowodujĢ osiĢgniħcie
nowego stanu rwnowagi. Jest to zjawisko adaptacji czyli przystosowania siħ. Adaptacja
jest zjawiskiem odwracalnym i ustrj po zaprzestaniu dziaþania czynnika patogennego
powraca do poprzedniego stanu rwnowagi.
ZdolnoĻci przystosowawcze ustroju sĢ bardzo indywidualnie zmienne i zaleŇĢ od:
a) uwarunkowaı genetycznych
b) wieku Î ludzie mþodzi i w Ļrednim wieku przystosowujĢ siħ þatwiej niŇ starzy
c) dynamiki zmiany Î þatwiej przystosowaę siħ do zmiany narastajĢcej powoli niŇ do
zmiany nagþej.
Przykþadem zdolnoĻci do adaptacji jest reakcja ukþadu oddechowego i ukþadu krĢŇenia do
miernego wysiþku fizycznego. Dochodzi do :
a) zwiħkszenia objħtoĻci wyrzutowej i czħstoĻci akcji serca
b) zwiħkszenia czħstoĻci i amplitudy oddechu
c) co prowadzi do zwiħkszenia przepþywu krwi przez miħsieı sercowy i miħĻnie
szkieletowe
d) gdy obciĢŇenie wysiþkiem trwa dþuŇej a organizm jest wydolny to rozwijajĢ siħ
zmiany adaptacyjne morfologiczne Î tj. przerost miħĻnia sercowego i miħĻni
szkieletowych.
Zdrowie jest wiħc peþnĢ prawidþowĢ zdolnoĻciĢ do utrzymania rwnowagi homeostatycznej
dziħki procesom regulacji czynnoĻciowej ustroju, gþwnie przez mechanizmy nerwowe i
humoralne. JeĻli czynnik zaburzajĢcy rwnowagħ homeostatycznĢ jest tak silny lub trwa tak
dþugo, Ňe procesy regulacyjne zmierzajĢce do wyrwnania zaburzeı rwnowagi
homeostatycznej okaŇĢ siħ nie wystarczajĢce, regulacja prawidþowa przechodzi w
dysregulacjħ (regulacjħ patologicznĢ) i mwimy wtedy o chorobie.
4. Etiologia oglna.
Etiologia ( gr. aitia Î przyczyna; logos Î sþowo, nauka) jest naukĢ o przyczynach i
uwarunkowaniach chorb.
WyrŇniamy czynniki chorobotwrcze zewnħtrzne (np. Ļrodowiskowe) i wewnħtrzne
(genetyczne i epigenetyczne).
Niektre choroby maja tylko jednĢ przyczynħ , inne sĢ zaleŇne od wielu przyczyn (choroby
wieloczynnikowe).
Przyczyn niektrych chorb nie znamy, mwimy wwczas o chorobie samoistnej lub
idiopatycznej (gr. idios Î wþasny).
Czynniki chorobotwrcze zewnħtrzne dzielimy na:
a) biologiczne : wirusy, priony, riketsje, bakterie, pasoŇyty, grzyby, ale rwnieŇ
antygeny i toksyny biologiczne
b) fizyczne : promieniowanie, prĢd elektryczny, temperatura, ciĻnienie atmosferyczne,
urazy mechaniczne, fale akustyczne i wibracje
c) chemiczne : kwasy, þugi, gazy, zanieczyszczenia wody, powietrza i gleby, leki, etanol,
dym papierosowy, itd.
d) spoþeczne : stres, niedoŇywienie, niedobory witaminowe, brak higieny osobistej
Czasami czynnikiem patogennym moŇe byę dziaþanie lekarza mwimy wwczas o chorobie
jatrogennej (gr. iatros Î lekarz) np. zespþ Cushinga w czasie leczenia
glikokortykosterydami.
IstniejĢ rwnieŇ czynniki chorobotwrcze zþoŇone np. klimatyczne, zwiĢzane ze
Ļrodowiskiem pracy itd.
Czynniki zewnħtrzne sprzyjajĢce powstawaniu okreĻlonych chorb nazywamy czynnikami
ryzyka np. palenie tytoniu sprzyja powstawaniu nowotworw, chorobom serca, pþuc czy
chorobie wrzodowej ŇoþĢdka i dwunastnicy.
Czynniki chorobotwrcze wewnħtrzne to:
a) uwarunkowania genetyczne
b) predyspozycje do wystħpowania pewnych chorb zwiĢzane np. z nawykami
Ňywieniowymi
c) czynniki zwiĢzane z pþciĢ i wiekiem
Tak wiħc zetkniħcie siħ z czynnikiem patogennym zewnħtrznym nie zawsze oznacza
powstanie i rozwj choroby. DuŇe znaczenie majĢ rwnieŇ czynniki wewnħtrzne zarwno
dziedziczne jak i nabyte. Organizm moŇe wiħc wykazywaę wobec choroby skþonnoĻę lub
opornoĻę. SkþonnoĻę moŇe byę zwiĢzana z czynnikami ryzyka, pþciĢ i wiekiem itp.
Czynniki psychiczne i nastawienie emocjonalne wywierajĢ silny wpþyw na przebieg
choroby. IstniejĢ choroby psychosomatyczne sĢ to choroby somatyczne wywoþane
czynnikami psychicznymi. UwaŇa siħ, Ňe wiħksza lub mniejsza opornoĻę organizmu wobec
czynnika patogennego zaleŇy nie tylko od ukþadu nerwowego, dokrewnego i
immunologicznego, ale rwnieŇ od mechanizmw psychogennych zwiĢzanych gþwnie z
emocjĢ. Przykþadem moŇe byę rŇna podatnoĻę chorych na proces nowotworowy (szybszy
postħp choroby u tych, ktrzy poddajĢ siħ przygnħbieniu).
5. Nozologia oglna.
Nozologia jest naukĢ o chorobie w oglnoĻci, o podziale chorb oraz bada prawa, ktrym
podlegajĢ choroby.
Choroba organiczna jest chorobĢ, w ktrej podþoŇem zmian czynnoĻciowych sĢ zmiany
strukturalne (morfologiczne). Takie zmiany nieþatwo siħ cofajĢ lub nie cofajĢ siħ wcale.
Choroba czynnoĻciowa jest chorobĢ, w ktrej brak uchwytnych zmian organicznych, zmiany
patologiczne sĢ jedynie natury czynnoĻciowej.
Symptomatologia jest naukĢ o objawach. Objawy dzielimy na:
a) objawy podmiotowe czyli subiektywne Î to sĢ objawy, ktre odczuwa chory np.
osþabienie , utrata apetytu, bl, itp
b) objawy przedmiotowe czyli obiektywne Î objawy uchwytne podczas badania lekarskiego
np. gorĢczka, przyspieszenie akcji serca itp.
Zespþ to zbir objaww razem wystħpujĢcych i charakteryzujĢcych okreĻlonĢ jednostkħ
chorobowĢ.
Przebieg choroby:
- okres utajenia Î okres miħdzy zadziaþaniem czynnika patogennego a ujawnieniem
objaww choroby. ZwiĢzane to jest z duŇĢ rezerwĢ czynnoĻciowĢ narzĢdw i dopiero,
gdy zaburzenia zaczynajĢ przewaŇaę nad moŇliwoĻciami ich kompensacji pojawiajĢ siħ
pierwsze objawy choroby zwane zwiastunami.
- okres zwiastunw czyli objaww prodromalnych Î sĢ to na ogþ objawy nieswoiste tj.
wystħpujĢce w przebiegu wielu chorb. MogĢ to byę objawy subiektywne np. uczucie
zmħczenia i obiektywne np. gorĢczka.
- okres narastania objaww Î jest to okres, w ktrym zaczynajĢ siħ pojawiaę objawy
swoiste tj. wþaĻciwe dla danej choroby. Wtedy zwykle stawiane jest wþĻciwe rozpoznanie.
- okres peþnego rozwoju choroby Î okres, w ktrym wystħpujĢ wszystkie typowe objawy
- szczyt Î okres najwiħkszego nasilenia choroby
- okres ustħpowania objaww Î ustħpowanie objaww moŇe byę þagodne i stopniowe lub
nagþe w toku tzw. przeþomu (þac. crisis), kiedy nasilenie siħ objaww zmniejsza siħ
decydujĢco w bardzo krtkim okresie czasu.
- okres zdrowienia (rekonwalescencji) Î jest to czas powrotu do stanu pierwotnego. Okres
jest tym krtszy im nasilenie choroby jest mniejsze, chory mþodszy a wydolnoĻę
organizmu wiħksza.
ZejĻcie choroby zaleŇy od przyczyny choroby , mechanizmw przystosowawczych ustroju i
leczenia. MoŇe to byę:
- wyzdrowienie zupeþne Î jest to powrt do stanu pierwotnego
- wyzdrowienie niezupeþne czyli czħĻciowe z pozostawieniem trwaþych nastħpstw choroby
np. wady nabyte zastawek serca po gorĢczce reumatycznej. Czasami mamy do czynienia z
przejĻciem choroby czyli dynamicznego stanu patologicznego w ustabilizowany stan
patologiczny np. utrata koıczyny wskutek urazu mechanicznego.
- zejĻcie Ļmiertelne Î gdy zawiodĢ mechanizmy kompensacyjne ustroju i stosowane
leczenie choroba koıczy siħ ĻmierciĢ.
Przebieg choroby moŇe byę :
- ostry Î charakteryzuje siħ nagþym poczĢtkiem, znacznym nasileniem objaww i niezbyt
dþugim czasem trwania (nie dþuŇej niŇ 3-4 tygodnie)
- przewlekþy Î poczĢtek jest powolny, czas trwania dþugi (od 6-7 tygodni do wielu lat) a
nasilenie objaww wzrasta w miarħ czasu trwania choroby i moŇe prowadzię do
wyniszczenia ustroju
- podostry Î przebieg poĻredni.
Choroba ostra moŇe przejĻę w chorobħ przewlekþĢ. Mwimy wwczas o chorobie wtrnie
przewlekþej.
Przebieg choroby moŇe byę typowy lub nietypowy.
W przebiegu choroby moŇe dojĻę do nasilenia objaww mwimy wwczas o zaostrzeniu
choroby. Gdy w przebiegu choroby dochodzi do zmniejszenia siħ nasilenia objaww
mwimy o zwolnieniu przebiegu choroby czyli remisji.
Gdy objawy na pewien czas znikajĢ to mwimy o przerwie lub przepuszczeniu np. w
malarii. Natomiast gdy choroba pojawia siħ znowu po okresie zupeþnego ustĢpienia objaww
mwimy o wznowie lub nawrocie. Powikþaniem nazywamy natomiast nowa osobnĢ chorobħ
powstaþĢ na skutek zmian zwiĢzanych z postħpem pierwotnej choroby. Natomiast gdy
choroby nie sĢ ze sobĢ powiĢzane przyczynowo mwimy o wspþistnieniu chorb.
6. Patogeneza oglna
Patogeneza to nauka o mechanizmach rozwoju choroby a sanogeneza to nauka o
mechanizmach zjawisk zmierzajĢcych do eliminacji zmian chorobowych.
Plik z chomika:
Czarrna69
Inne pliki z tego folderu:
genetyka.pdf
(99 KB)
immunopatologia.pdf
(99 KB)
krazenie.pdf
(101 KB)
krew.pdf
(94 KB)
materia.pdf
(151 KB)
Inne foldery tego chomika:
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin