Arystoteles - Zachęta Do Filozofii.pdf
(
111 KB
)
Pobierz
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/strict.dtd">
ARYSTOTELES
„ZACHĘTA DO FILOZOFII”
1. WSTĘP
Frg. 1.
Protreptikos Arystotelesa napisany dla Temisona , króla Cypru, dowodzi,
że nikt od niego nie ma lepszych warunków dla oddania się filozofii; posiada
bowiem wielkie bogactwa, tak iż może łożyć na to, a przy tym cieszy się dobrą
sławą.
2. DOBRA MATERIALNE DLA LUDZI BEZ ZASAD I MĄDROŚCI
Frg, 2
. [...] uniemożliwia im czynienie tego, co uważają za swój obowiązek;
widząc niepowodzenie tych ludzi powinniśmy tego unikać i wierzyć, że szczęście
nie więcej polega na zdobyciu dóbr materialnych niż na właściwym usposobieniu
duszy. Wszak nikt nie może powiedzieć, że szczęśliwe jest ciało ozdobione
okazałym strojem, lecz raczej ciało zdrowe i w dobrej kondycji, nawet przy
braku wymienionych rzeczy. Tak samo, jeżeli dusza jest wykształcona, to taką
duszę i takiego człowieka musi się nazwać szczęśliwym, a nie człowieka
ozdobionego błyskotliwie rzeczami zewnętrznymi, ale bezwartościowego. Nie
uznamy też za wartościowego konia, który ma złotą uzdę i kosztowną uprzęż, ale
złą naturę; cenimy raczej takiego, który jest stateczny.
Frg. 3
. Ponadto, gdy ludzie bezwartościowi zdobyli bogactwo, cenią je o wiele
więcej niż dobra duszy; a to jest w najwyższym stopniu haniebne. Tak jak
człowiek stanie się pośmiewiskiem, jeżeli będzie gorszym od swoich sług, tak
też należy uznać za nieszczęsnych tych, dla których majątek jest ważniejszy od
ich własnej natury .
Frg. 4.
To zgodnie z prawdą tak jest, bo jak mówi przysłowie, obfitość rodzi
zuchwalstwo, a ignorancja w połączeniu z władzą rodzi szaleństwo. Dla tych
bowiem, którzy są w duszy źle usposobieni, ani bogactwo, ani siła, ani piękno
nie są dobrem; im więcej ich ktoś posiada, tym bardziej i w większym stopniu
szkodzą mu one, a mądrości nie przysparzają. Powiedzenie "nie dawać dziecku
miecza" znaczy "nie dawać złym ludziom.
Frg. 5.
Wszyscy ludzie mogliby się zgodzić, że mądrość powstaje z wiedzy z
poszukiwania rzeczy, które filozofia umożliwia nam objąć; a więc powinniśmy bez
wahania zająć się, filozofią.
3. CO MAMY NA MYŚLI, GDY MÓWIMY O „FILOZOFII „ I STUDIOWANIU FILOZOFII
Frg. 6
. ..."filozofować" znaczy zarówno "zastanawiać się nad tym, czy
powinniśmy filozofować, czy nie", jak i "oddawać się filozoficznym dociekaniom"
4. WARTOŚĆ WIEDZY FILOZOFICZNEJ DLA ŻYCIA POLITYCZNEGO I PRAKTYCZNEGO
Frg, 7
. Skoro zwracamy się do ludzi, a nie do istot wiodących boski żywot,
wobec tego trzeba dodać do tych zachęt uwagi pożyteczne w życiu politycznym i
praktycznym; przedyskutujmy więc ten temat.
Frg. 8.
Rzeczy, w które jesteśmy wyposażeni do życia, jak np. ciało i to, co
należy do ciała służą jako pewnego rodzaju narzędzia, a posługiwanie się nimi
jest niebezpieczne; ci bowiem, którzy się nimi posługują w niewłaściwy sposób,
uzyskują skutek odwrotny . Należy przeto dążyć do zdobycia tej wiedzy i
posłużyć się nią w sposób właściwy; dzięki niej bowiem zrobimy dobry użytek z
tych wszystkich narzędzi. Musimy więc stać się filozofami, jeżeli chcemy dobrze
rządzić państwem i pożytecznie przeżyć życie.
Frg. 9.
Istnieją różne rodzaje wiedzy: jest taka, która tworzy w życiu rzeczy
pożyteczne, i taka, która uczy, jak z nich korzystać; jeden [rodzaj wiedzy]
jest służebny, inny kierujący z tym drugim, jako bardziej autorytatywnym, wiąże
się prawdziwe dobro - Jeżeli zaś ten tylko rodzaj wiedzy zapewnia poprawność
sądów, posługuje się rozumowaniem j ujmuje dobro jako całość, a jest nią
filozofia, która może się posługiwać wszystkimi innymi rodzajami wiedzy i
kierować zgodnie z zasadami natury, powinniśmy przeto usilnie zabiegać o to,
ażeby stać się filozofami, bo tylko filozofia zawiera w sobie prawdziwe sądy i
bezbłędną mądrość zlecającą, co należy czynić, a czego mc należy
5. ARGUMENTY ZACZERPNIĘTE Z INTENDJI NATURY
Frg, 10.
Wniknijmy teraz głębiej w nasz problem, a zaczynając od intencji
Natury zbliżymy się w ten sposób do naszej zachęty.
Frg. 11.
Wśród rzeczy powstających jedne powstają dzięki pewnego rodzaju myśli
albo sztuce, np. dom lub okręt (ich bowiem przyczyną jest pewna sztuka i proces
myślowy) - inne natomiast powstają nic dzięki sztuce, lecz z natury. Natura
jest przyczyną zwierząt i roślin, i wszystkie tego rodzaju twory powstają
dzięki naturze. Ale też i przypadkiem powstają pewne rzeczy; o tych bowiem
rzeczach, które nie powstają ani przez sztukę, ani z natury, ani z
konieczności, mówimy, że powstają przypadkiem.
Frg. 12.
Rzeczy, które powstały przypadkiem, nie powstały ze względu na coś,
ani też nie mają żadnego celu; natomiast w rzeczach, które powstały dzięki
sztuce istnieje i cel, i przyczyna- zawsze bowiem ten, kto posiada sztukę poda
ci powód , dla którego napisał i w jakim celu to uczynił - i ten cel jest
lepszy niż to, co ze względu na niego powstało. Mam na myśli rzeczy, których
sztuka jest przyczyną z własnej natury, a nie z przypadku; należałoby bowiem
określić sztukę lekarską raczej jako sztukę zdrowia niż choroby, architekturę
zaś jako sztukę budowania domów, a nie ich burzenia. Zatem wszystko, co jest
według sztuki, powstaje z jakiegoś powodu, i to jest najlepszym tego celem;
natomiast to, co powstaje przypadkiem, powstaje bez celu. Może wprawdzie
powstać coś dobrego i przypadkiem, ale jako że przypadkiem i ze względu na
przypadek, nie jest dobre, ponieważ to, co powstaje przypadkiem, jest zawsze
nieokreślone.
Frg. 13.
Ale to, co powstaje według natury, powstaje dla jakiegoś celu i jest
zawsze tworzone dla czegoś lepszego niż wytwór sztuki; natura bowiem nie
naśladuje sztuki, lecz sztuka naturę, i sztuka istnieje po to, by pomagać
naturze i wypełniać luki przez nią pozostawione. Niektóre rzeczy wydają się z
natury doskonałe i nie potrzebują żadnej pomocy, inne natomiast z trudem albo w
ogóle nie są w stanie pomóc sobie, jak np. przy powstawaniu; niektóre nasiona
rozwijają się rzeczywiście bez opieki niezależnie od tego, w jaką glebę padną;
inne potrzebują pielęgnacji rolnika; podobnie niektóre zwierzęta same z siebie
wywodzą swoją naturę, ale człowiek potrzebuje wielu zabiegów dla utrzymania
się, zarówno na początku, przy urodzeniu, jak i później, przy zdobywaniu
pożywienia.
Frg. 14.
Jeżeli przeto sztuka naśladuje naturę, to z tego wynika, że jej
wytwory powstają w jakimś celu. Powinniśmy bowiem przyjąć, że wszystko, co
powstaje właściwie powstaje w jakimś celu; tak więc to, co jest piękne,
powstało w sposób właściwy; i wszystko, co powstaje albo powstało, staje się.
piękne, jeżeli proces ten przebiega zgodnie z naturą [tzn. normalnie],
natomiast to, co jest niezgodne z naturą [tzn. jest nienormalne] jest złe i
przeciwne temu, co jest zgodne z naturą; powstawanie zgodne z naturą, czyli
normalne, dokonuje się w jakimś celu.
Frg. 15.
Można to zaobserwować na przykładzie każdej naszej części; jeżeli np.
weźmiesz pod uwagę powiekę,
zobaczysz, że nie powstała ona bez określonego celu, lecz po to, by pomagać
oczom, żeby umożliwić im odpoczynek i zatrzymywać rzeczy mogące wpaść do oka. A
więc powiedzieć, że coś powstało [z natury] w jakimś celu i że powinno powstać
w jakimś celu, to jedno i to samo; jeżeli np. okręt powinien być zbudowany w
celu zapewnienia transportu morskiego, to i w tym celu został zbudowany.
Frg. 16.
A więc albo wszystkie zwierzęta powstały z natury i według natury,
albo najlepsze i najprzedniejsze spośród nich; tak samo gdyby ktoś sądził, że
wiele zwierząt powstało niezgodnie z planem człowiek; jasne jest przeto, że
powstał z natury i podług natury.
Frg. 17
. Jeżeli zatem
1) cel każdej rzeczy jest lepszy od
rzeczy (bo wszystko, co powstaje, powstaje w jakimś celu, a cel jest lepszy i
najlepszy ze wszystkich rzeczy), i
2) jeżeli przez "cel naturalny" rozumiemy to, co w ciągłym procesie
powstawania powstało jako ostatnie; jeżeli dalej
3) przyjmiemy, że (a) cielesna część człowieka jest utworzona najpierw, (b)
duchowa część później, i (c) że cel czegoś lepszego jest w pewnym stopniu
zawsze późniejszy niż jego powstanie; jeżeli dalej
4) przyjmiemy, że (d) dusza jest późniejsza od ciała i że (e) mądrość jest
tym, co pojawia się na końcu w duszy (widzimy bowiem, że jest to ostatnia
zdolność, która powstaje w ludziach, i z tego powodu starość rości sobie
pretensję do tej jedynej z dobrych rzeczy) - wobec tego pewna forma mądrości
jest z natury naszym celem, a ćwiczenie się w niej jest ostateczną czynnością,
ze względu na którą powstaliśmy. Jasne przeto, że skoro powstaliśmy po to,
ażeby ćwiczyć się w mądrości i poznawać, to również istniejemy w tym celu.
Frg. 18.
A teraz możemy po prostu zapytać: dla których to spośród wielu
istniejących rzeczy Natura i Bóg 5 powołali nas do życia? Zapytany o to
Pitagoras odpowiedział: "ażeby oglądać niebiosa" i dodawał, "że jest
obserwatorem natury i w tym właśnie celu został powołany do życia".
Frg. 19.
A gdy zapytano Anaksagorasa, w jakim celu ktoś chciałby wybrać
istnienie i żyć, dal taką odpowiedź: "Ażeby oglądać niebiosa i gwiazdy, słońce
i księżyc", bo wszystko inne nic nie jest warte.
Frg. 20.
Zgodnie z tym argumentem Pitagoras miał rację gdy twierdził, że każdy
człowiek został stworzony przez Boga w tym celu, ażeby poznawać i oglądać. Gzy
jednak przedmiotem tego poznania będzie świat, czy jakaś inna natura, to może
trzeba będzie rozważyć później; a to, co powiedzieliśmy, jest dostatecznym
wnioskiem, bo jeżeli mądrość jest naszym naturalnym celem, ćwiczenie się w niej
byłoby ze wszystkiego najlepszym.
Frg. 21.
Dlatego inne czynności należy wykonywać przez wzgląd na dobra
istniejące w samym człowieku, a te z nich, które są dobrem w ciele, przez
wzgląd na dobro duszy; doskonałość moralną powinniśmy rozwijać ze względu na
mądrość, bo mądrość jest najwyższym celem, ;Najwyższe formy myślenia. „ scala
naturę ” jako hierarchia wartości
Frg. 22.
Również i ta droga prowadzi do tego samego celu.
Frg. 23.
Cała więc Natura jako posiadająca rozum niczego nie czyni na oślep6,
lecz zawsze w jakimś celu; odrzuciwszy przypadek troszczy się o cel w większym
stopniu niż sztuki, bo te, jak wiemy są naśladowaniem natury. Ponieważ człowiek
z natury składa się z duszy i ciała, przy czym dusza jest lepsza niż ciało, a
to, co jest gorsze, musi zawsze być sługą tego, co lepsze, zatem ciało musi
istnieć ze względu na duszę. Przypuszczając, że dusza ma część rozumną oraz
część nierozumną i że ta druga jest gorsza, wnioskujemy, że część nierozumna
istnieje ze względu na część rozumną. Rozum należy do części rozumnej;
argumentacja ta zmusza nas do stwierdzenia, że wszystko istnieje z przyczyny
rozumu.
Frg. 24.
Działalnością rozumu jest myślenie będące widzeniem przedmiotów
myślowych, tak jak postrzeganie przedmiotów widzialnych jest działalnością
wzroku. Ze względu na myślenie i rozum wszystkie inne rzeczy są pożądane przez
ludzi, ponieważ są pożądane ze względu na duszę, a rozum jest najlepszą częścią
duszy, wobec tego wszystkie rzeczy istnieją ze względu na to, co jest
najlepsze.
Frg. 25.
Spośród myśli te są wolne, które mogą być wybierane dla nich samych,
natomiast te, które prowadzą do wiedzy dotyczącej czegoś innego, są podobne do
niewolnic. To, co ma cel w sobie, przewyższa zawsze to, co służy jako środek do
czegoś innego, a to, co jest wolne, przewyższa to, co nie jest wolne.
Frg. 26.
Jeżeli w naszym działaniu posługujemy się myślą, to mimo iż działająca
osoba ma na względzie swoją własną korzyść i z tego punktu widzenia rozpatruje
swoje działanie, to jednak poddaje się kierownictwu rozumu; posługuje się swoim
ciałem jakby sługą i podlega przypadkowi, ale zazwyczaj dobrze spełnia te
czynności, którymi kieruje rozum, nawet wtedy, gdy większa część działań
została dokonana za pomocą ciała jako narzędzia.
Frg. 27.
Czyste myślenie jest zatem lepsze i cenniejsze niż myślenie skierowane
ku poszukiwaniu pewnych korzyści. Czyste myślenie jest samo przez się bardziej
cenne, a mądrość rozumu jest w tym rodzaju myślenia najcenniejsza, tak jak w
myśleniu dla działania najcenniejsza jest mądrość połączona z praktyczną
wnikliwością. A więc to, co dobre i cenne, zawarte jest przede wszystkim w
filozoficznych dociekaniach, ale oczywiście nie w każdym rodzaju dociekań. Nie
każdy bowiem rodzaj dociekań jest cenny w sensie bezwzględnym, lecz tylko taki,
który dotyczy naczelnej i kierującej światem zasady. Ten rodzaj myślenia jest
ściśle złączony z filozoficzną mądrością i słusznie możemy twierdzić, że jest
to mądrość we właściwym znaczeniu
Frg. 28.
Człowiek pozbawiony zdolności postrzegania i rozumu staje się podobny
do rośliny, pozbawiony tylko rozumu staje się podobny do zwierzęcia; natomiast
człowiek w pełni obdarzony rozumem staje się podobny do Boga.
Frg. 29.
To, co nas różni od innych zwierząt, jest dostrzegalne w życiu podług
rozumu, życiu, w którym nic nie dzieje się przypadkiem, w którym nie ulegamy
rzeczom o małej wartości. Wprawdzie zwierzęta mają jakąś iskrę rozumu i
roztropności, ale są zupełnie pozbawione
teoretycznej mądrości która jest przywilejem jedynie bogów; natomiast co się
tyczy postrzeżeń zmysłowych i instynktu, są one w człowieku mniej dokładne i
słabsze.
Frg. 30.
To życie według rozumu jest rzeczywiście czymś, co nie może być
oddzielone od dobra i powszechnie się uznaje, że się mieści w pojęciu dobra,
gdyż człowiek dobry, który żyje według rozumu, nigdy nie ulega przypadkom losu,
ale w większym stopniu niż inni jest wolny od tego, co podlega losowi. Dlatego,
jeżeli odnosisz się z pewnym zaufaniem do tego życia, możesz być słusznie
dobrej myśli.
c) Życie kierowane przez filozofa jest możliwe
Plik z chomika:
m.k.tereszczuk
Inne pliki z tego folderu:
Arystoteles - Etyka Nikomachejska.pdf
(157 KB)
Arystoteles - Etyka Wielka.pdf
(1040 KB)
Arystoteles - Parva Naturalia.pdf
(327 KB)
Arystoteles - Zachęta Do Filozofii.pdf
(111 KB)
Inne foldery tego chomika:
Adler Elizabeth
Ajdukiewicz Kazimierz
Alain
Ambrose Stephen E
Anderson Poul
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin